: FIOT: Festival Outono de Teatro

martes, 11 de outubro de 2016

Programa do XXV FIOT

Xa que varias persoas teñen expresado con moita amabilidade e indulxencia o seu interese polos meus comentarios sobre as propostas do 25 FIOT, síntome na obriga de aclarar que este ano, por motivos persoais, serame imposible escribir as habituais críticas sobre as funcións do festival, polo menos non coa mesma regularidade. Mesmo non puiden asistir, con moito pesar, a unha delas, como foi o caso de "Solitudes" de Kulunka Teatro. A verdade é que, a pesar de todo, teño a tentación de escribir algunhas verbas sobre as dúas que teño visto, como foron "Ivan off", de La Casa de la Portera, ou ese "Rinconete y Cortadillo" de Sexpeare. Ou de intentar manter, aínda que con retraso, algún breve apuntamento sobre algunha das propostas que aínda quedan por vir. Non teño claro se poderei facelo, porque non creo que sexa quen de elaboralas co tempo e a dedicación que a min me gustaría. En todo caso, grazas a todas aquelas persoas que o ano pasado leron o meu blog, e infinitas grazas a todas aquelas que teñen preguntado este ano pola ausencia dos meus comentarios sobre as obras. E sobre todo, convido a todo o mundo a gozar co fantástico programa deste 25 aniversario do FIOT. Vémonos no teatro!

Programa da XXV edición do FIOT

martes, 3 de novembro de 2015

"Ojos de agua" - Ron Lalá e Galo Films

"Ojos de agua" está protagonizada por Charo López e Fran García























"Ta, ta, ta. Sólo quién de seso carece desea lo que perdió". Por iso mesmo, semella imposible desexar que volva a enerxía, o pulso e o xenio a unha Charo López que, como a propia Celestina, a Trotaconventos á que tachaban de "puta, bruja, maga y alcahueta", ten vivido tempos mellores. Alomenos, e admitíndoo con pesar, se xulgamos a función vivida no FIOT. Aínda que, do mesmo xeito que ocorre coa beleza da celebérrima meretriz "quién tuvo, retuvo". Así, albiscamos esa elegancia innata da actriz movéndose polo escenario. Esa sensualidade que é quen de levar como unha segunda pel. Esa maxia que crea en momentos moi puntuais co manexo da súa voz de veludo. Non obstante, o cansanzo, o esgotamento e a falta de ritmo van cercando a peza, gañando pouco a pouco a partida para chegar a un final en que por fin descansan tanto a López como a Celestina. "Ta, ta, ta. Probemos a mano alzada la ubicuidad de satanás". E non queremos levantar a nosa man para poñernos de parte do diaño á hora de xulgar estes "Ojos de agua", porque si que foi un gusto contar de novo no FIOT cunha proposta ronlalera, na que a escenografía, a iluminación, a música e a pericia á hora de revisar textos clásicos como esta Celestina de Fernando de Rojas nos remiten inmediatamente a Yayo Cáceres e Álvaro Tato. Con brillantez, con complexidade, con matices, cun vibrante prólogo en verso no que convidan, entre outras, a Silvia Plath e a Mary Shelley e que adianta esa particular maneira que teñen de mesturar os clásicos coa realidade e mesmo coa modernidade, poñendo pé en terra para debuxar unha Celestina apegada á beleza, ao goce, ao terrenal que admite que "hice de mi labor mi vida" e da súa vida unha traxedia o día en que se cruzou con Calisto e Melibea. "Ta, ta, ta ¿Qué importa la época si el deleite siempre es el mismo?". E certamente foi un deleite ver como Cáceres e Tato sitúan a esta "puta vieja" nun convento de Salamanca ignorando o seu falecemento no texto de Rojas para darlle a oportunidade de contar, que non xustificar, as súas vivencias. Como arranxa-virgos, como perfumista, como vagabunda do sexo. Cunha fermosísima música, sutil, de grande calidade, de notas lenes que, xunto cuns focos avelaíños crean momentos de auténtica maxia. "Ta, ta, ta. Se me llenan los ojos de agua". Si, a nós tamén se nos enchen de auga, apesarados ao admitir que, pese á poética voz de Fran García, á delicada guitarra de Antonio Trapote e a todos os méritos, moitos, que ten esta proposta teatral, a irregularidade na interpretación e a falta de intensidade acabaron por luxala. Cada vez que esa lúcida Celestina tomaba asento para repousar falta de alento, sentíamos que era a propia Charo López, medio afogada, titubeante, e non a Trotaconventos rediviva no escenario, a que collía azos para continuar. "Ta, ta, ta. A todos nos acecha el fin". E certamente, camiñamos cara a fin da peza admirando as reflexións do texto sobre a vellez, sobre os erros do pasado, sobre épocas mellores, sobre a crueldade do transcorrer do tempo, máis benévolo con uns que con outros, pensando que, quizabes, sería mellor para a Celestina non ter resucitado para acabar sendo "toda yo un gotelé". Mais, en definitiva, admiramos a esta muller que, coma todas as mulleres transgresoras, reciben o insulto como unha condena por ser diferentes, como unha censura por buscar a liberdade da única forma que puideron atopar. "Sólo me pesa morir sola por haber vivido libre". Remata a peza. Cae o pano. Aplausos que podían ter sido máis intensos e máis gostosos. "Ta, ta, ta". Fin.

domingo, 1 de novembro de 2015

"Othelo" - Gabriel Chamé

Iago verte sobre Othelo o veleno dos ciumes
Resultou un chisco complicado pillarlle o punto ao humor, a dramaturxia e a visión que a compañía arxentina Gabriel Chamé deixa caer sobre o "Othelo" de Shakespeare. Ao primeiro, tardamos un anaco en adaptarnos, no só á súa forma de falar e xesticular, que pode semellarnos esaxerada -debido tamén ás diferenzas entre idiosincrasias- senón tamén a causa da súa escola de interpretación, que emprega uns modos manieristas para abordar a construción da peza e das personaxes, na dicción e na fala; e tamén nos movementos, moi notoriamente marcados a través do clown, introducindo unha forma certamente especial de transmitir. O frenético comezo tampouco axuda, cun ritmo vertixinoso que afasta, en lugar de achegar. Mais nun momento determinado aparece Iago (Hernán Franco) e, poñendo o metateatro en primeiro plano, solidarízase cun espectador algo atafegado, asumindo que o que están facendo enriba do escenario pode ser unha sorte de tolería. E, pouco a pouco, vagariño, o que antes nos parecía esaxeración agora semella cómico. O que viamos afectado pasa a estar perfectamente asumido. O precipitado é ritmo endiañado. E a traballada e impecable técnica que nos era allea comeza a axudarnos a construír a traxedia de "Othelo", e tamén a comedia. Sen omitir nada e poñendo de relevo cada un dos matices que o xenial Bardo reflicte en todas as súas obras. E coa axuda dunha fantástica escenografía, que transforma unha tea en océano, saba e mortalla; que colle uns cantos cubos para encher de dobres sentidos unha escena; ou que muda un par de mesas en taberna portuaria sen perder nunca o sentido da plasticidade. Xenial, así mesmo, o emprego dos recursos audiovisuais, para facer fincapé nos momentos máis íntimos, cuns primeiros planos nos que podemos ver o sufrimento de Desdémona (Justina Grande), o veleno de Iago porque "el rostro de la maldad, nunca es visto hasta que es usado" e a obsesión de Othelo (Matías Bassi) nesa mirada cravada e arrepiante na que adiviñamos ao asasino que leva dentro. Tamén resulta xusta a proporción de risas e veras, e aínda que ás veces os chistes son algo obvios e mesmo burdos (demasiado socorrido ese "a-coger"; ou ese "Juan Canalejo"), tamén agochan surrealismo e acabamos por entrar no xogo, xa que despois de tirar no chan a moeda do espectáculo, os seus xiros van caendo definitivamente do lado da cara, e non no da cruz. Conquistan especialmente os momentos de auto ironía, nos que os intérpretes saltan de plano en plano, estando ao mesmo tempo no auditorio do Pazo da Cultura e interactuando co seu público; no "Othelo" shakespeariano; e revisando o seu propio traballo, ríndose dos seus recursos, de ese "teatro moderno". Mención aparte merece Martín López Carzolio (Emilia, "Michael" Casio, mensaxeiro... e non sei cantos personaxes -"¿otro más?"-) por ser o encargado de romper case sempre os momentos máis dramáticos coa súa comicidade e de facelo con solvencia e cun grande mérito no seu dominio do corpo xa que fai sinxelo o complicado. Pero como non podía ser doutro xeito, en "Othelo", e aínda que queiran facernos rir, a traxedia pide paso. Primeiro con esa fermosa escena na que escoitamos encollidos a marabillosa voz de Pavarotti coa aria "Una furtiva lagrima" de L'elisir d'amore de Donizetti. Despois, con ese brutal asasinato no que xa non hai espazo para as chanzas. Calidade chegada dende o outro lado do charco nun "Othelo" artellado con irreverencia pero cun profundo respecto e deferencia ao autor de Stradford-upon-Avon. E ao público.

"Strpts//Episodio 1: Mirlo & Rula" - Cinema Sticado

Cinema Sticado emite un filme en directo con elaborados decorados e figuras de cartón



















"Cinema no vivo, sen audio ou vídeo pregravado". Iso é o que prometen os galegos Xosel Díez e Helena Varela con Cinema Sticado e iso é o que poñen enriba da mesa en "Strpts//Episodio 1: Mirlo & Rula". Non é a primeira vez que propostas similares visitan o OTNI. A formulación da peza lévanos inevitablemente a rescatar dos nosos maxíns a Macarena recuerda Sheperd. Porén, neste caso a aposta polo mundo audiovisual é moito máis pura, sen apenas concesións para a pericia interpretativa máis aló duns cantos diálogos escolleitos e algúns movementos perfectamente coreografiados. E o enfoque afástase tamén moito da lixeireza e da tensión narrativa de Macarena, de tal xeito que dende o comezo borramos inmediatamente os vestixios da proposta anterior para afrontar unha peza moi distinta. No apartado técnico, este striptease é impecable e abraiante, elaborado a través de diminutas filigranas de cartón, pequenas luces, decorados que, grazas a un estudo case milimétrico dos movementos e ao dominio da cámara en man, son quen de levarnos nunha viaxe con paradas, non só literais grazas a un tren persistente, senón tamén figuradas nunha historia que atravesa unha estación, unha manifestación anti sistema, unha idílica piscina ou un club de alterne fantasticamente recreado. Imaxinación e pericia resolven os obstáculos e os retos que xorden do traballo con figuras tan pequenas e a necesidade de recrear varios escenarios a través dun único plano secuencia. A coidada estética tamén resulta moi estimulante, con cores e luces que gardan reminiscencias pop art pero que tamén crean unha atmosfera abafante e sinistra, cun xiro final do figurativo ao conceptual que alixeira a peza e que a achega a un universo máis poético e surrealista. Nada que dicir, por tanto, da aposta visual e das técnicas empregadas, con momentos moi logrados como ese baño na piscina ou ese psicodélico pole dancePorén, si hai un aspecto técnico que constitúe un importante obstáculo para este striptease, e é o son. Sen entrar a discutir a calidade dos efectos, si podemos dicir que, mentres que algúns están moi conseguidos -como ese harmónico que actúa como bucina do tren- en moitos dos casos as secuencias, repetidas ata o infinito, resultan cargantes, pouco acaídas e sen contribuír en absoluto a meternos neste universo humano-avícola. Intuímos que, ao igual que o resto dos elementos que compoñen a proposta, estes efectos están contaxiados dun afán experimental, pero predispoñen ao espectador máis en contra que a favor do relato, sobre todo porque non dan un momento de respiro e, en lugar de crear atmosfera, axudan a desfacer o que con tanto traballo compoñen outras facianas do espectáculo. Por último, deixando a un lado a técnica, a maior eiva deste striptease, o que fai que non chegue, é a tensión dramática, xa que as propostas teatrais, mesmo as do OTNI, non se constrúen unicamente a base de técnica. O que determina que o espectador quede pegado ao asento mantendo o interese, son as historias. E aí é onde encontramos que a proposta non cobre as expectativas. Lentitude, xiros previsibles, falta de ritmo, excesivo detemento para describir unhas escenas, mentres que por outras que poden ser máis transcendentes para o desenvolvemento da trama pasamos case que no bico dos pés. En lugar de atopar unha técnica ao servizo da historia, descubrimos que é a historia a que está ao servizo da técnica. En todo caso, hai que felicitar a Cinema Sticado pola súa ousadía e por tratar de crear un universo propio a través dunha aposta multidisplinar, aínda que quizais, en definitiva, teña máis valor artístico ca teatral.

mércores, 28 de outubro de 2015

"Locus Amoenus" - Atresbandes

Un momento da representación
Aproveita o momento, busca o teu lugar idílico, fai todo o posible por ficar nel e non esquezas que a vida pode rematar nun instante. Entre o "locus amoenus" e o "carpe diem" abala a proposta que os cataláns Atresbandes presentaron no OTNI do FIOT. Vivimos illados nos nosos propios problemas, mundos e universos, con preocupacións a miúdo intranscendentes e triviais, sen saber que nunha hora todo pode mudar e pasaremos a "non ser", á nada máis absoluta. E que, nunha reviravolta estúpida do destino, a culpa será dun inofensivo coello. Tirando ás veces do surrealismo, con risas e prantos hiperbólicos, con eses sons e músicas amplificados quizais para subliñar a incomunicación que vivimos en realidade os seres humanos, Atresbandes afonda con ironía nos absurdos da nosa existencia, mesturando elementos cotiás -como un libro, unha mazá, un almorzo, unha mochila-, con outros máis transcendentes -a morte, o amor, a orientación sexual, o rexeitamento- para artellar unha proposta que ten varias lecturas e na que imos atopando capas como nunha cebola. En primeiro lugar temos o tren, esa realidade insubstancial, esas situacións incómodas que todos temos vivido no transporte público, ese afastamento existencial tan lóxico e incomprensible ao mesmo tempo. Algúns intentan salvar o oco e lánzanse a falar, mesmo pelexando contra imposibles barreiras idiomáticas, para evitar a soidade. Outros prefiren o illamento e afrontar precisamente en soidade as súas incomodidades; e as súas arelas. En segundo lugar temos a capa do "locus amoenus", esas situacións idílicas no bosque, na praia, ou mesmo a través do amor de Winston e Julia, personaxes literarios probablemente entresacados do universo orwelliano de "1984", un guiño ao "gran hermano" que todo o observa e que neste caso somos nós, o público. E a terceira capa sería a conta atrás. Esa morte inminente que asexa, e que nos teñen que lembrar que está aí, xa que "la sociedad nos enseña a olvidar que vamos a morir". Con estas ferramentas, Mónica Almirall, Miquel Segovia e Albert Pérez Hidalgo, constrúen unha proposta interesante, na que as reflexións chegan ao descoido e con sutileza, con boas interpretacións e momentos realmente conseguidos, como ese enfrontamento no que nós, ao igual que as personaxes que están embarcadas nesa viaxe a ningunha parte, temos que decidir se somos Zidane ou Materazzi. E tamén asumir que un único momento -xa estea marcado por un cabezazo ou por un coello- pode determinar o resto das nosas vidas. Porén, "Locus amoenus" tamén carga coa eiva de non ser quen de emocionar. A frialdade estudada dos recursos que se empregan contaxia tamén á construcción das personaxes, e aínda que probablemente sexa algo intencionado, levanta unha barreira que, ao final, resulta difícil de derrubar. Recoñecemos os méritos do que se nos presenta e os seus obxectivos cuasi filosóficos, pero non chegan a atravesar por completo as nosas defensas para conmover como se espera a tenor da formulación inicial. A pesar diso, unha vez máis, gozamos cun obxecto teatral non identificado pero moi identificable pola súa calidade, e por ese bo sabor que adoitan deixar nas nosas bocas as propostas do OTNI.

luns, 26 de outubro de 2015

"Los esclavos de mis esclavos" - Teatro Meridional

"Los esclavos de mis esclavos" tivo no FIOT a súa primeira representación

Afganistán. Un país que ten mudado nun símbolo. Unha verba que significa moito máis que un país. Un desastre político que aparece de cando en cando nas noticias, coma un ruído xordo, coma unha molestia, como un máis dos conflitos esquecidos que proliferan no noso planeta pero que preferimos agochar para vivir con tranquilidade na nosa cómoda e compracente ignorancia. Pero chegan Julio Salvatierra e Producciones Meridional e rescatan para nós todas as complexidades, todos os matices e todas as miserias que acontecen nun lugar que de repente está á volta da esquina. "Los esclavos de mis esclavos" -que ofreceu no FIOT a súa primeira función- sitúanos rapida e abruptamente nas montañas afganas, con economía de recursos empregados con potencia e sabedoría porque non fai falla perdelos en afondar no contexto, senón indo ao gran, ao quid da cuestión. E ese quid é a realidade que se agocha detrás dos secuestros que non ocupan máis de dúas liñas nas noticias e que só estremecen lixeiramente as nosas consciencias cando rematan en morte. A proposta está chea de sutilezas. Coma ese comezo, no que unimos cantos árabes e cantes jondos, lembrando que o flamenco contén elementos do folclore morisco, árabe e andaluz e tamén reminiscencias xitanas de Pakistán, Palestina ou Exipto. Porque en realidade temos moitas cousas en común. Ou coma esa escenografía pouco intrusiva que emprega unha fermosa e acaída iluminación, de novo sometendo a ambientación ao servizo dun texto brillante que vai derrubando tópicos a golpe de pluma. Porque Afganistán non é unicamente un país de catetos que se auto inmolan en nome dun Alá vingativo. Porque non todas as mulleres están oprimidas desexando escapar, e as que si o están se cadra son tan numerosas como as de Occidente, xa que o machismo quizais é alí máis notorio, pero non por iso menos prexudicial que o que se exerce a carón das nosas casas. Porque os talibáns non fan uso da violencia só por fanatismo. E porque o problema non son as armas, senón as inxustizas. Cada frase e cada diálogo reflicte unha faciana do prisma, dándolle a volta ás ideas preconcibidas para descubrir que todos somos esclavos "de los esclavos de la ignorancia" ou que "por mucho poder que tengamos, siempre hay alguien que decide por nosotros". Esta fantástica proposta teatral ofrece lecturas a nivel político, a nivel existencial e a nivel humano, no apartado da mensaxe; pero tamén ofrece emoción no apartado sentimental, sen caer no maniqueísmo para conseguilo, nin na bágoa fácil. Descubrimos a angustia do encerro, da desinformación, da opresión. Pero tamén a agonía cando intúes que todo aquilo que crías e polo que estabas loitando pode que non sexa verdade. Ou polo menos, non "a verdade". Porque todos vivimos no mesmo crisol de culturas e relixións, no que forzosamente teremos que aprender a convivir se queremos progresar. Pero mentres tanto, e como sempre sucede na vida, os máis débiles son quen pagan o prezo, aínda que teñan a valentía de tentar loitar contra o seu destino ata o final. Ademais de todas as lecturas que abrangue o texto, "Los esclavos de mis esclavos" tamén ten un notable na interpretación, que seguro que irá mellorando coa rodaxe a partir da estrea e incrementando o ritmo. Así, ás veces a necesidade do libreto de transmitir tanta información fai que algúns diálogos semellen menos cribles, correndo o risco de que os actores e actrices pasen de seres humanos a arquetipos. Pero todos son quen de estar á altura da complexidade da obra, cunha mención especial para Inés Sánchez, que amosa como unha muller pode comunicar cada faísca dos seus sentimentos mesmo sepultada tralo pano dun burka e loitando "por liberar mi tierra, que es mi sueño". Sentidos parabéns a Meridional por crear unha excelente obra de teatro. Teatro con maiúsculas.